Pracownik zatrudniony na umowę o pracę ma obowiązek systematycznego odprowadzania składek do ZUS-u. Ich wysokość zależy od kwoty wynagrodzenia, a wartość procentowa jest określona przepisami.
Składki na ubezpieczenia społeczne, dotyczą ubezpieczenia emerytalnego, rentowego, chorobowego oraz wypadkowego. Niezależnie od tych składek funkcjonują jeszcze składki: na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy (FP), Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych (FGŚP) oraz Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON).
Wysokość i rodzaje składek
Wysokość składek na poszczególne rodzaje ubezpieczeń wynosi:
- emerytalne - 19,52%,
- rentowe - 6%,
- wypadkowe 0,67-3,33%,
- chorobowe - 2,45%
Składkom obowiązkowo podlegają:
- członkowie rodziny prowadzącego działalność jeżeli z nim współpracują i zamieszkują,
- prowadzący działalność gospodarczą,
- wykonujący wolny zawód, artyści, twórcy,
- zatrudnieni
Do obowiązkowych składek należą: składki na ubezpieczenie emerytalne, rentowe oraz wypadkowe. Składki te finansuje prowadzący działalność gospodarczą. Jeśli zatrudnia pracowników musi też za nich odprowadzać składki. W przypadku pracowników, występują obowiązkowo wszelkie składki na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe). Podstawą do naliczania składek jest wynagrodzenie brutto pracownika.
Płatnik składek przekazuje do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych imienne raporty miesięczne, składkowe ZUS RCA lub ZUS RZA i świadczeniowe ZUS RSA, po upływie każdego miesiąca kalendarzowego, w okresie ustalonym dla rozliczania składek. Jest on również zobowiązany do przekazania ubezpieczonemu wszelkich informacji, które były uwzględnione w imiennych raportach miesięcznych, składanych przez płatnika do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Informacje te muszą być przekazane na piśmie w celu ich weryfikacji.
Koszty pracodawcy i pracownika
Ciężar ponoszenia składek jest podzielony pomiędzy pracownika i pracodawcę (płatności składek za zatrudnionego dokonuje pracodawca, ale składki te są odliczane z wynagrodzenia zatrudnionego). Zatrudniony finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (tj. 9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (tj. 1,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie chorobowe (tj. 2,45%).
Natomiast pracodawca finansuje: połowę składki na ubezpieczenie emerytalne (9,76%), w części ubezpieczenie rentowe (4,5%) oraz w całości składkę na ubezpieczenie wypadkowe (0,67-3,33%). W sumie, obciążenie z tytułu składek pracownika oraz pracodawcy w stosunku do wynagrodzenia brutto wynosi (w zależności od stawki ubezpieczenia wypadkowego) 28,64-31,30%. Zapłacone składki podlegają odliczeniu od dochodu dla potrzeb opodatkowania podatkiem dochodowym. Oznacza to, że nie płaci się podatku od kwot składek (składki są odliczane przed obliczaniem zaliczki). W czasie urlopu wychowawczego oraz urlopu macierzyńskiego również pobierane są składki na ubezpieczenie społeczne. Składki te finansuje budżet Państwa.