Przeprowadzenie całorocznego spisu aktywów i pasywów, które się posiada jest jednym z obowiązków subiektów zarządzających przedsiębiorstwem. Obowiązek ten wypływa z ustawy o księgowości a dla subiektów prowadzących podatkowe księgi przychodów i rozchodów, fundamentalnym aktem prawnym w niniejszym zakresie jest zarządzenie Ministra Finansów z 26 sierpnia 2003 roku tyczący się tworzenia podatkowej księgi przychodów i rozchodów

Większość aktywów poddane zostały remanentowi drogą spisu z natury, dlatego też stwierdza, że jest on podstawową metodą inwentaryzacji. Celem spisu z natury, który jest jedną z form audytu wewnętrznego, staje się określenie rzeczywistego stanu zasobów majątkowych (aktywów) i początku ich przynależności (pasywów), aby na niniejszej podstawie przyrównać informacje rzeczywiście otrzymane w wyniku inwentaryzacji z danymi wypływającymi z ksiąg.

Przymus sporządzenia spisu z natury (braków i odpadków, półwyrobów, towarów handlowych, wyrobów gotowych, materiałów (surowców) fundamentalnych oraz pomocniczych) powstaje m.in. na zakończenie każdego roku podatkowego, ponieważ jego priorytetem staje się ustalenie realnego dochodu osiągniętego przez podatnika.

Dodatkowo istnieje kilka okoliczności, które rozpoczynają powstanie przymusu przeprowadzenia spisu z natury:

- Otwarcie działalności,
- Likwidacja działalności – w tym wypadku spisem z natury trzeba objąć też sprzęt i umeblowanie,,
- Zmiana wspólnika albo stosunku udziałów
- Rozporządzenia jednostki podatkowej.

O zamiarze stworzenia spisu z natury w odmiennym terminie niż w dniu 1 stycznia, 31 grudnia a także na dzień startu działalności gospodarczej podatnicy są obowiązani zawiadomić w formie pisemnej odpowiedniego kierownika urzędu skarbowego w terminie co najmniej 7 dni poprzedzających datę stworzenia tego spisu.

Spis z natury polega na kolejnym zapisywaniu elementów składowych konkretnych pól edycji przez dokonywanie odpowiednich ustaleń tj. rachowania, pomiar wysokości i szerokości, pomiar wagi albo obliczenia w przybliżeniu ilości. Musi być udokumentowany w formie pisemnej oraz sporządzony w sposób staranny i trwały. Przyjęło się, że musi on posiadać poniższe dane:

- paginowane arkusze spisu z natury,
- wartość wynikającą z przemnożenia wielkości asortymentu przez jego koszt jednostkowy,
- jednostkę miary,
- łączną wartość spisu z natury,
- podpisy osób tworzących inwentaryzację oraz uczestniczących w remanencie,,
- czas sporządzenia zestawienia,
- koszt w złotych i groszach za jednostkę miary,
- ilość stwierdzoną w czasie remanentu,
- nazwę firmy/ imię i nazwisko właściciela,
- klauzulę 'Spis zakończono na pozycji…',
- specjalistyczne nazwanie asortymentu oraz pozostałych elementów objętych zestawieniem
- podpis właściciela przedsiębiorstwa (współwłaścicieli).

Spis z natury, jako jedna z form audytu wewnętrznego przedsiębiorstwa, ma za zadanie ustalenie realnego stanu majątku działalności gospodarczej. Sumienne, szczegółowe i kompletne zrobienie inwentaryzacji pozwala na ustalenie faktycznego wyniku finansowego, a w konsekwencji, zrobienie poprawnych rozliczeń podatkowych.